ATO'DAN TÜRKİYE-IMF İLİŞKİLERİ ARAŞTIRMASI:

"BEN SENDE TUTUKLU KALDIM"

 

- TÜRKİYE, İLK STAND BY ANLAŞMASINI YAPTIĞI 1958 YILINDAN BU YANA GEÇEN 49 YILIN 27'SİNİ IMF'NİN DENETİM VE GÖZETİMİNDE GEÇİRDİ. TÜRKİYE İLE 20'NCİ STAND-BY ANLAŞMASINI UYGULAYAN IMF'NİN BU DENETİM VE GÖZETİMİ MAYIS 2008'E KADAR SÜRECEK.

- 2000 YILINDA IMF İLE STAND-BY ANLAŞMASI BULUNAN 26 ÜLKEDEN 24'Ü İLERLEYEN YILLARDA IMF'YLE YOLLARINI AYIRDI,  SADECE TÜRKİYE VE PERU KALDI.  TÜRKİYE VE PERU'YA DAHA SONRA EKLENEN ALTI ÜLKEYLE BİRLİKTE BUGÜN IMF İLE DEVAM EDEN SADECE 8 ÜLKE BULUNUYOR.

- HALEN TÜRKİYE'NİN YANI SIRA DOMİNİK, GABON, IRAK, MAKEDONYA, PARAGUAY, PERU VE ARNAVUTLUK İLE STAND BY ANLAŞMASI BULUNAN IMF'NİN EN FAZLA ALACAKLI OLDUĞU ÜLKE 8,7 MİLYAR DOLAR İLE TÜRKİYE...

- TÜRKİYE'Yİ YÜKSEK BORÇLULUK VE REEL FAİZDEN KURTARMAK İÇİN YOLA ÇIKAN IMF'NİN EKONOMİYİ YÖNLENDİRDİĞİ SON 8 YILDA TÜRKİYE'NİN İÇ BORCU YÜZDE 365, DIŞ BORCU YÜZDE 107 ARTTI. TOPLAM İÇ VE DIŞ BORÇ İSE YÜZDE  181,9 ORANINDA BÜYÜDÜ.

 

-AYNI DÖNEMDE DIŞ TİCARET AÇIĞI YÜZDE 410 ORANINDA BÜYÜRKEN, CARİ İŞLEMLER AÇIĞI DA YÜZDE 2369 ORANINDA ARTTI.  1999 YILINDA CARİ AÇIK SORUNU BULUNMAYAN TÜRKİYE MİLLİ GELİRİNİN YÜZDE 8'İNE YAKIN AÇIK VERİR HALE GELDİ.

ATO BAŞKANI AYGÜN: "TÜRK HALKINA VERDİĞİ BUNCA ZARARA RAĞMEN, SİYASİ PARTİLERİMİZİN IMF KONUSUNA YETERİNCE KAFA YORMAMALARI HEM DÜŞÜNDÜRÜCÜ HEM DE ÇOK ÜZÜNTÜ VERİCİ".

 

Türkiye, Uluslararası Para Fonu'na (IMF) 1947 yılında üye oldu. IMF'yle ilk stand by anlaşmasını 1958 yılında imzalayan Türkiye 1958 - 2007 yıllarını kapsayan 49 yıllık dönemde toplam 20 stand-by anlaşması yaptı. Hem stand-by anlaşmaları hem de arada yapılan yakın izleme anlaşmalarıyla birlikte Türkiye bu 49 yılın 27 yılında IMF'nin denetim ve gözetiminde kaldı. Halen Türkiye'de 20'nci stand-by anlaşmasını uygulayan IMF'nin bu denetim ve gözetimi Mayıs 2008'e kadar sürecek.   Ancak 22 Temmuz seçimlerinde TBMM'ye girme olasılığı bulunan partilerin büyük bölümünün programında IMF'siz bir ekonomik programdan söz edilmezken,  ATO Başkanı Sinan Aygün, "IMF'nin Türk halkına verdiği bunca zarara rağmen, siyasi partilerimizin bu konuda yeterince kafa yormamaları hem düşündürücü hem de çok üzüntü verici" dedi.

 

Son 49 yılın yarısından fazlasında Türkiye ekonomisinin yönetiminde belirleyici olan IMF, özellikle 2000'li yıllarla birlikte dünyada giderek gözden düşerken Türkiye'de ise arka arkaya 3 stand-by anlaşması yaptı.

 

2000 yılı başında IMF'yle süresi uzatılmış anlaşmalarla birlikte toplam 26 ülkenin stand-by (SBA) ve genişletilmiş fon kolaylığı (EFF) anlaşması bulunuyordu. Bunlardan Arjantin, Bosna Hersek, Brezilya, Estonya, Kore, Letonya, Litvanya, Meksika, Papua Yeni Gine, Filipinler, Romanya, Rusya, Tayland, Zimbabwe, Bulgaristan, Kolombiya, Endonezya, Ürdün, Kazakistan, Moldova, Pakistan, Panama, Ukrayna ve Yemen IMF'yle yollarını ayırdı. Türkiye ve Peru IMF'nin portföyünden kurtulamadı. Başka bir ifadeyle sadece iki ülke  "IMF hapishanesinde tutuklu" kaldı.  Türkiye ve Peru'ya süreç içerisinde altı yeni ülke daha katıldı.

 

Bugün, IMF ile yola devam 8 ülke (Türkiye, Peru, Dominik Cumhuriyeti, Gabon, Irak, Makedonya, Paraguay ve Arnavutluk) bulunuyor.

 

IMF halen uygulanan ve süresi uzatılan (Arnavutluk) anlaşmalarla söz konusu ülkelere toplam 12 milyar dolar borç vermeyi taahhüt ederken, bu kredinin 10,1 milyar dolarını Türkiye'ye taahhüt edilen kredi oluşturuyor. Bu kredinin 6,6 milyar dolarını kullanan Türkiye, 3,5 milyar dolarını ise Mayıs 2008'e kadar kullanmayı planlıyor. Stand-by anlaşmaları kapsamında IMF'nin taahhüt ettiği kredilerin bundan sonra kullanılabilecek kısmının da yüzde 70'ini Türkiye'nin kullanacağı kredi oluşturuyor.

- IMF'YE EN BORÇLU ÜLKE TÜRKİYE -

 

Brezilya ve Arjantin'in borçlarını ödemesinden sonra Türkiye, "IMF'ye en fazla borcu bulunan ülke" konumuna geldi.

 

1999 yılından bu yılın Mayıs ayı sonuna kadar Türkiye IMF'den toplam 43 milyar dolar borç kullandı. Bu borcun 34,7 milyar dolarlık kısmı geri ödendi. Bu dönemde Türkiye IMF'ye faiz olarak ise 5,6 milyar dolar ödedi. 2007 Mayıs sonu itibariyle Türkiye'nin IMF'ye toplam 8,7 milyar dolar borcu bulunuyor. Türkiye kalan borcu için IMF'ye toplam 1 milyar dolar da faiz ödeyecek. Türkiye ödediği faizle, IMF'nin cari harcamalarını finanse eden tek ülke konumuna da geldi.

31 Ocak 2007 tarihli verilerine göre, 73 ülkeden alacağı bulunuyor. Toplam 19,9 milyar doları bulan bu alacağın 10,2 milyar doları (31 Ocak 2007 itibariyle) Türkiye'nin borcundan kaynaklanıyor. Bir başka ifadeyle, IMF'nin her 100 dolarlık alacağının 51 dolarını Türkiye'nin borcu oluşturuyor. Türkiye'yi 1,4 milyar dolarla Pakistan, 812 milyon dolarla Ukrayna izliyor.

- BORÇLU BİR TÜRKİYE ORTAYA ÇIKTI -

ATO, çalışma kapsamında IMF programlarının nasıl bir makro ekonomik tablo ortaya çıkardığını da araştırdı.

 

Türkiye'ye biri çok ağır iki önemli finansal ve ekonomik kriz yaşatan ve yeni krizlere açık hale getiren IMF programlarının temel amacı Türkiye'nin "yüksek borçluluk düzeyini düşürerek, yüksek reel faiz oranlarını kabul edilebilir düzeylere çekmek" olarak açıklanmıştı. Dünyanın en yüksek nominal faizini vermeye devam eden Türkiye, yaşanan onca krize ve ödenen yüksek faturaya rağmen hala yüzde 11-12 düzeyinde ve dünya ortalamasının oldukça üzerinde bir reel faiz ödemeyi sürdürüyor.

 

1999 yılı sonunda Türkiye'nin 42 milyar dolar düzeyinde bir iç borç stoku bulunuyordu.  IMF gözetiminde geçen yaklaşık 7,5 yıllık sürede iç borç stoku 153 milyar dolar artarak 195,4 milyar dolara kadar yükseldi. Milli gelirin yüzde 121 oranında arttığı bu dönemde iç borç stokundaki artış ise yüzde 365,2'ye ulaştı. 1999 yılında yüzde 22,7 olan "iç borç stokunun milli gelire oranı" 2006 yılı sonunda yüzde 44,8 oldu.

 

Türkiye'nin 1999 yılında toplam 103,1 milyar dolarlık dış borcu bulunuyordu. IMF ile program uygulanan dönemde dış borç yüzde 107 oranında artarak 213,4 milyar dolara (Mart 2007) kadar çıktı.

 

Hazine'nin iç borçları ile kamu ve özel sektörün dış borçlarının toplamından oluşan "geniş anlamda borçlar" ise, bu sürede 264 milyar dolar artarak 145 milyar dolardan 409 milyar dolara kadar tırmandı. 

           

 Özel sektörün dış borçları ise 49,6 milyar dolardan 125,6 milyar dolara kadar yükseldi. Şirketlerin, Türkiye'deki bankalar ve bu bankalar aracılığıyla yurtdışından kullandıkları toplam krediler ise 33,5 milyar dolardan 139,9 milyar dolara ulaştı.

 

           

 - DIŞ TİCARET AÇIĞI DA ARTTI -

 

Türkiye'nin bu dönemde hem ihracatı hem de ithalatı arttı. Ancak ithalat ihraattan daha hızlı arttığı için dış ticaret açığı alıp başını gitti. Yıllık ihracatın yüzde 212 oranında artarak 90 milyar dolara yükseldiği bu dönemde yıllık ithalat yüzde 265 oranında büyüyerek 144 milyar doları buldu. Dış ticaret açığı ise yüzde 410 oranında artarak 10,5 milyar dolardan 53 milyar dolara çıktı. Bu yüzden de 1999 yılında 1,3 milyar dolar olan yıllık cari işlemler açığı 2006 yılında 32 milyar dolarla GSMH'nin yüzde 8'ine yakın bir büyüklük oluşturdu.

 - FATURAYI TÜM SEKTÖRLER ÖDEDİ -

 

IMF programlarının ağır faturasını tüm sektörler ödedi. Türkiye'nin sadece bankacılık sektöründe ödediği fatura bile, orta büyüklükteki bir ülkenin milli gelirine eşit bir büyüklük oluşturdu.

 

1999 yılında Türkiye'de 81 banka bulunuyordu. Banka sayısı 46'ya kadar düştü. Bankacılık sektöründe yabancıların yüzde 5 olan payı bu yıl Haziran ayı itibariyle anlaşmaya varılan banka satışlarıyla birlikte yüzde 24'e, borsada sahip oldukları paylarla birlikte yüzde 40.5'e ulaştı.

 

-  TÜRKİYE İSTİHDAM YARATAMAZ OLDU -

 

IMF'nin dayattığı politikalar yüzünden işsiz kalanlara her geçen gün yenileri eklenirken, sıcak paraya ve ithalata dayalı büyüme modeli yüzünden ülke istihdam yaratamaz oldu. 1999 yılında 22 milyon olan istihdam, işgücüne katılma oranındaki azalmaya rağmen yine aynı düzeyde kaldı. İşsizlik oranı yüzde 7.7'den yüzde 10'lara çıkarken, resmi işsiz sayısı ise  1,8 milyon kişiden 2,6 milyon kişiye çıktı.

 

           

-  BAŞKA SEÇENEK YOK MU? -

           

1990'lı yılları bir dizi krizlerle geride bırakıp 1988 yılında yakın izleme anlaşmasıyla IMF'ye yeniden teslim olan Türkiye, 2002 seçimlerinden sonra IMF ile yollarını ayırma şansını da kullanamadı.

 

3 Kasım 2002 seçimlerinen sora kurulan AKP hükümeti de Türkiye'nin IMF politikaları dışında seçeneği olmadığını kabul etti ve önceki stand-by anlaşmasını devam ettirmenin yanı sıra Mayıs 2008'e kadar uygulanacak ayrı bir stand-by anlaşması daha imzaladı.

 

22 Temmuz seçim kampanyası ise Cumhurbaşkanlığı seçimi ve terör başlıkları ekseninde yoğunlaştığı için önemli sorunlarla karşı karşıya bulunan ekonomi unutulurken, seçimlerde barajı aşarak TBMM'ye girme olasılığı bulunan partiler de programlarında IMF konusuna fazla yer vermediler.

 

AKP sözcüleri IMF konusundaki kararın Mayıs 2008'de verilebileceğini belirterek konuyu geçiştirirken, CHP ise programında IMF sözcüğüne yer vermeden, uygulanan ekonomik programın ömrünü doldurduğunu ve yeni bir Türkiye Programı hazırlanması gerektiğine yer verdi.

 

- IMF'NİN BAŞARILI OLDUĞU ÜLKE YOK -

 

IMF kurulduğu 1946 yılından bu yana program uyguladığı ülkelerin büyük bölümünü borç tuzağına sürüklerken,  milyonlarca insanın aç kalmasına,  kanlı sokak ayaklanmalarına, darbelere neden oldu.   İMF'nin  program uyguladıağı ülkeler şöyle:

"Arjantin, Arnavutluk, Azerbaycan, Bangladeş, Benin, Bolivya, BosnaHersek, Brezilya, Bulgaristan, Burundu, Cezayir, Dominik Cumhuriyeti, Ekvador, Elsalvador, Endonezya, Ermenistan, Estonya, Fas, Filipinler, Gana, Gambiya, Güney Kore, Gürcistan, Hırvatistan, Hindistan, Irak, Karakas, Kamerun, Kazakistan, Kenya, Kolombiya, Kongo, Letonya, Litvanya, Makedonya, Meksika, Mozambik, Moldova, Nijerya, Pakistan, Paraguay, Peru, Papua Yeni Gine, Ruanda, Romanya, Rusya, Senegal, Sirilanka, Somali, Sudan, Şili, Tayland, Ukrayna, Uruguay, Ürdün, Vietnam, Venezüella, Yemen, Zaire ve  Zimbabve"

 

-  ATO BAŞKANI AYGÜN  -

 

ATO Başkanı Sinan Aygün, IMF'nin gittiği tüm ülkelere, farklı özelliklerini dikkate almadan hep aynı programları uygulattığını ve çok küçük bir-iki ülke hariç hiç birinde de başarılı olamadığına dikkat çekerek, "Türkiye IMF programından farklı bir ekonomik program uygulayamaz mı? IMF'nin Türk halkına verdiği bunca zarara rağmen, siyasi partilerimizin bu konuda yeterince kafa yormamaları hem düşündürücü hem de çok üzüntü verici" dedi.

Ekonomik programların temel amacının, ülke ekonomisi ve özellikle de istihdamın istikrarlı bir şekilde geliştirilmesi olması gerektiğine dikkat çeken Aygün, şunları söyledi:

 

"Oysa, son sekiz yılını IMF tarafından belirlenen ekonomik programlar uygulayarak geçiren Türkiye'de, bunun tam tersi bir tablo oluştu. Türkiye ekonomisi spekülatif sermayenin hızlı hareketlerine eskisine göre çok daha açık ve bu sermayenin en küçük bir olayda hızla ülkeyi terk etme olasılığı yüzünden eskisinden de daha istikrarsız ve kırılgan bir hale geldi. İşsizlik ise geçen yıl yaşanan küçük düşüşlere rağmen iki haneli olarak kalmaya devam etti."

 

Türkiye gibi ülkelerde ekonomi politikalarının başarısını, yalnızca milli gelirdeki (GSMH) büyümeye bakarak değerlendirmenin yanlış sonuçlar vereceğine dikkat çeken Aygün, "Ekonomi politikaların başarısını, ülkede yaşayanların yaşam standardını ne ölçüde artırdığına, sürdürülebilir, dengeli ve demokratik bir kalkınmaya ne ölçüde yol açtığına bakarak değerlendirmek daha doğru olur. Başarılı bir ekonomik büyümenin toplumun tüm kesimlerinin yaşam kalitesini yükseltmesi, yoksulların ve desteğe muhtaç kesimlerinkini ise biraz daha hızlı yükseltmesi gerekir" diye konuştu.

 

 

IMF'NİN KARNESİ

GÖSTERGELER

1999

2007

Değ(%)

İç Borç (Milyar $)

42,0

195,4

365,2

İç Borç/GSMH

22,7

 

 

Dış Borç (Milyar $)

103,1

213,4

107,0

Toplam Borç (İç+Dış Borç-Kamu+Özel) (Milyar $)

145,0

408,8

181,9

Kişi Başına Borç ($)

2.238

5.534

147,3

İşsizlik Oranı (%) (Yıllık Ortalama)

7,7

10,4

İhracat (Milyar $) (Ocak-Aralık)

28,8

90,0

212,5

İthalat (Milyar $) (Ocak-Aralık)

39,3

143,6

265,4

Dış Ticaret Açığı (Milyar $)(Ocak-Aralık)

-10,5

-53,6

410,5

Cari İşlemler Açığı (Milyar $)

-1,3

-32,1

2367,1

Sıcak Para (Milyar $)

28,4

88,1

210,2

Bankacılık sektöründe Yabancı sermaylenin payı (%)

5

42

 

 

 

(09-07-2007)