endustrı                                Ekonomik sektörler

 

Tarım

Ekonomiyi yönlendiren sektör konumunda olup, GSYİH’nın %25 inden fazlasını oluşturduğu gibi, toplam işgücünün %80’ini barındırmaktadır. Temel gıda ürünleri ise manyok kökü, yerelması, tatlı patates, mısır, darı, pirinçtir. Şeker kamışı iç tüketimi karşılayacak seviyededir. Hububat temel ithal ürünleri arasında yer almakta olup, buğday ithalatı 316.000 ton, pirinç ithalatı 915.000 tondur. Dünyanın bir numaralı kakao üreticisi olan ülkede ekili alanların %60’ını kakao ve kahve oluşturmaktadır. 2002/2003 sezonunda üretilen kakao miktarı 1.32 milyon ton, 2003/2004 sezonunda üretilen miktar ise 1.40 milyon tondur. 2004 yılında ihraç edilen kakao miktarı ise 1.06 milyon tondur. Hükümet Ağustos 1999 tarihinde sabit fiyat uygulamasına dayalı stabilizasyon sistemini yürürlükten kaldırarak, dahili kakao fiyatlarını libere etmiştir. Ancak, komşu ülkelerde kakao fiyatlarının yüksek olması, bu ülkeden diğer ülkelere kaçak kakao gönderilmesine neden olmaktadır.


Yıllık kahve üretimi ise normal sezonda 250.000-300.000 ton seviyesindedir. Dünya kahve fiyatlarındaki düşüşe paralel olarak üretimde azalma görülmekte olup, 2003/2004 sezonunda üretim 200.000 tondur.

İhracata Dönük Ürünler

 

(1000 ton)

1999/2000

2000/01

2001/02

2002/03

2003/04

Kakao

1.412,4

1.212,4

1.264,7

1.320,9

1.400,0

Kahve

379,0

301,1

182,0

109,4

200,0

Pamuk (tohumu)

399,5

287,0

393,0

396,1

245,6

Kauçuk

95,2

128,0

137,6

147,9

n/a

Kaynak:The Economist İntelligence Unit Country Profile 2005.

Palm yağı ve kauçuk diğer önemli ihraç ürünleri olup, ikame ürünlerin mevcudiyeti ve fiyat düşüşleri nedeniyle bu ürünlerin üretiminde son yıllarda azalmalar meydana gelmiştir. 2003 yılında palm yağı üretimi 231.400 ton, kauçuk üretimi ise 147.900 tondur. Fildişi Sahili 1990’lı yıllarda Frank Bölgesinin en önemli pamuk üreticisi konumunda olmuş ve 2001/2002 döneminde üretim 393.000 ton seviyesine ulaşmıştır. Ancak kuzey bölgesindeki bu üretim düşüş göstermiş olup 2003/2004 sezonunda 190.000 ton olmuştur. Ancak üretimin bir bölümünün, Gana ve Burkina Faso’ya gittiği tahmin edilmektedir.

İhracat için üretilen muz 2004 yılında 252.400 tondur. AB’nin Güney Amerika ülkelerine tanıdığı tavizler neticesinde Fildişi Sahilinin AB piyasalarındaki rekabetçi gücü olumsuz etkilenmiştir. Fildişi Sahilinin AB’den 162.500 ton için tavizli rejim içeren kota hakkı bulunmaktadır. Fildişi Sahili AB piyasalarının en önemli ananas tedarikçisidir. 2004 yılı ihracatı 158.600 tondur.

Orman kaynakları geniş oranda tüketilmekle birlikte kereste önemli bir ihraç kalemidir. 2003 yılında 371.800 ton olan ihracat, 2004 yılında 428.600 tona yükselmiştir.

Yıllık balık yakalama miktarı 80.000-100.000 ton olup endüstriyel balıkçılık küçük teknelere dayalıdır. Ülkedeki yıllık tüketimin 400.000 ton olduğu tahmin edilmektedir.

Bitkisel Üretim (1000 ton)

 

1999/2000

2000/01

2001/02

2002/03

2003/04

Hububat

 

 

 

 

 

Çeltik

884,0

1.043,1

1.079,6

937,2

963,0

Mısır

846,1

854,5

887,4

642,2

571,8

Kök ve yumrular

 

 

 

 

 

Patates

2.875,0

3.105,0

3.198,1

3.718,2

4.142,4

Manyok kökü

1.129,2

1.309,8

1.349,1

4.078,8

5.409,7

Kaynak:The Economist İntelligence Unit Country Profile 2005.

Madencilik

Üç alanda petrol ve gaz üretilmekte olup, bu alanlar Lion, Panthere ve Espoir’dir. Petrol üretimi artış göstermektedir. 2001 yılında 5.800 varil/gün olan üretim, 2003 yılında 29.300 varil/gün olmuştur. Günlük doğal gaz üretimi de aynı dönemde 123 milyon m3’ten, 152 milyon m3’e yükselmiştir. Bu üç üretim bölgesinin Fildişi Sahilinin 10 yıllık petrol ve doğal


gaz ihtiyacını karşılayacağı tahmin edilmektedir. Petrol işi politik karışıklıklar nedeniyle kıyı bölgeleri ile sınırlı kalmıştır.

Altın ve elmas madenciliği komşu ülkelere göre daha sınırlıdır. Endüstriyel elmas üretimine dayalı üretim 2002 yılında 230.3 karat’tır. Altın madenleri ise iki bölgede Ity (Batı Bölgesi) ve Angovia (Orta Bölgede) ‘da yer almakta olup, üretim 2002 yılında 3.500 kg’dir. Bonikro bölgesinde 2005 yılında yeni bir madenin Equigold (Avustralya) firmasınca faaliyete geçirilmesi beklenmektedir.

Kuzeybatı bölgesinde (Sipilou ve Gounguessou) nikel madeni rezervi bulunmakta olup, işletim konusunda Kanada firması olan Falconbridge ile hükümet anlaşma imzalamıştır. Ancak, politik istikrarın sağlanmadan ve kıyı bölgesine demiryolu hattı kurulmadan madenin işletilmesi mümkün görülmemektedir. Gine ve Liberya sınırlarındaki (Mount Kalayo) demir madeninin işletilmesi için hükümet yabancı firma arayışı içerisinde bulunmaktadır.

Altın, Petrol ve Gaz Üretimi

 

 

1999

2000

2001

2002

2003

Altın (kg)

2.967

3.444

3.672

3.570

1.313

Petrol (1000 varil)

3.547

2.459

2.099

5.457

7.506

Doğal gaz (milyar BTU)

39.367

41.702

38.602

53.196

55.418

Kaynak:The Economist İntelligence Unit Country Profile 2005.

İmalat Sanayi

İthal ikamesine dayalı sanayiler 1994 devalüasyonu sonrasında önemli bir gelişme sağlamışlardır. Tarımsal endüstri, tekstil ve giyim, inşaat malzemeleri yıllık en önemli artışı gösteren sektörler olmuşlardır. Ancak, 1999 yılından itibaren baskı altına alınan tüketici talebi ve yatırımlardaki azalma nedeniyle imalat sanayindeki gelişme yavaşlamıştır. Politik belirsizlik nedeniyle 2000 yılında gelişme negatif olmuştur. İç savaşla birlikte bir çok fabrika geçici veya sürekli olarak kapanmıştır. Üretim 2002 yılında %11.9, 2003 yılında 12.9 azalmıştır. 2004 yılı ilk yedi ayındaki düşüş ise % 11’dir.

Tarımsal endüstri 1990’lı yıllardan beri yabancı yatrımcının ilgisini çekmiş olup, kakao öğütülmesi en önemli faaliyettir. Öğütme kapasitesi 350.000 tondur. Ana öğütücü firmalar ise Amerikan firmaları Archer Daniels Midland, Cargill, İsviçreli Barry Callebout ve Fransız Cantalou cemoi France’dir.

Diğer tarımsal endüstri malları ise kahve, şeker, pamuk, süt, palm yağı, meyve konservesi ve işlenmiş balıktır. İçeçek ve tütün ise iç piyasa için üretilmektedir. Hükümet küçük hisseleri elinde tutmakla birlikte sektörden çekilmiştir. Üretilen ürünlerin çoğu diğer bölge ülkelerine ihraç edilmektedir. Ancak, iç savaşla birlikte üretim azalmış olup, tarımsal endüstri üretimi 2003 yılında %20 düşüş göstermiştir.

Hükümet devlet tekstil kuruluşunun (CIDT Nouvelle) %80 hissesini çiftçi kooperatifine devr etmeyi planlamaktadır. Ancak, kooperatif yeterli finansmana sahip bulunmamaktadır. İşletme dört çırçır işletmesine sahip olup, toplam kapasitesi 103.000 tondur. Diğer iki çırçır fabrikası İsveç ve Belçikalı firmalara aittir. Toplam ülke çırçır kapasitesi 460.000 ton olup, toplam pamuk üretimini değerlendirecek kapasiteye haizdir.


İnşaat sektörü

İnşaat sektörü 2000-2002 yılları arasında ekonomik durgunluk ve politik belirsizlikten olumsuz olarak etkilenmiştir. Savaş sonrası için inşaat projeleri gündemdedir. Bu projeler Abidjan’da köprü ve liman genişletme çalışmalarını kapsamaktadır. Ev inşaa talebi yüksek düzeydedir. Başşehir olan Yamoussoukro’ya kamu kuruluşlarının taşınacak olması, bu kenti gelecek bir kaç yıl içerisinde önemli inşaat piyasası haline getirecektir. Ülkede 500.000 ton çimento üretilmekte ve bölge ülkelerine ihraç edilmektedir. Üretici iki fabrika İsviçreli Hodlercim firmasına aittir.

ekonomi                                Finansal hizmetler

Büyük ticari bankaların coğunluk hisseleri yabancı bankaların elindedir. En büyük banka Societe generale de banques en Cote d’Ivoire (SGBCI)’ın %55 hissesi Societe Generale of France ‘in, Banque internationale pour le commerce et L’industrie de la Cote d’Ivoire bankasının %56 hissesi BNP Paribas’ın, üçüncü büyük banka Banque internationale de l’Afrique de L’ouest’in %80 hissesi Belçika-Hollanda firması Fortis mali grubunun, dördüncü banka Societe ivoirienne de banques’in %51 hissesi ise Credit Lyonnais’in kontrolu altındadır. Diğer ticari bankalar ise Citibank, BNP-paribas, Bank of Africa ve Ecobank’tır.

Devletin elinde iki finansal kurum bulunmaktadır. Ülkenin işgal altındaki yerlerinde bulunan ticari bankalar kapanmış, ancak 2005 Şubat ayında Bouake’de CEPC-CI bankası açılmıştır.

Batı Afrika Frank bölgesindeki sekiz ülkeye hizmet veren bölgesel borsa (BRVM) 1998 Eylül ayında Abidjan’da açılmıştır. Borsa Fildişi Sahili’ndeki ekonomik ve siyasi olaylardan etkilenmiştir. 2003 yılı sonunda endeks bir miktar toparlanarak 74.8 olmuştur. Endeks 2004 yılı sonunda ise 87.6 seviyesindedir. Günlük ticarete konu kote 40 şirketten en önemlisi Senegal telekominikasyon şirketi Sonatel’ dir. Ekonomik ve siyasi olumsuzluklar Fildişi Sahili firmalarının borsadaki etkinliğini zayıflatmıştır. Fildişi Sahili firmalarının 2001 yılındaki %73’lük payı 2002 sonunda %59’a düşmüştür.

Diğer hizmetler

Turizm sektörü büyük potansiyeline rağmen gelişme gösterememiştir. 1998 yılında hükümetin promosyon kampanyaları ve uluslararası otellerin yenilenmesi ile birlikte, ülkeyi ziyaret eden turist sayısı 300.000 olmuştur. Ülkedeki toplam yatak kapasitesi 6.500 olarak tahmin edilmektedir. Turizm faaliyeti Abidjan’da ve bir ölçüde Yamoussoukro’da yoğunlaşmıştır. 560 km’lik sahil şeridi turizm için fırsat sunmaktadır. Ülke eco-turizm içinde uygundur. Ancak, turizm son olaylardan çok olumsuz etkilenmiştir.

Ülkede gelişmiş bir ticaret sektörü bulunmaktadır. Parekende ticaretle uğraşan firmaların çoğunluğu küçük ölçeklidir. Toptan eşya ticaretinde Lübnanlı firmalar hakimdir.

Sermaye akışı ve dış borç :

Doğrudan yabancı sermaye yatırımları 1994 yılındaki devalüasyondan sonra artış göstermekle birlikte, son yıllarda yavaşlama eğilimine girmiştir. 1994 yılında 78 milyon $ olan doğrudan net yabancı sermaye girişi 1997 yılında 450 milyon $’a yükselmiştir. 2002 yılında bu miktar 230 milyon $, 2003 yılında ise 389 milyon $ olmuştur.


Yabancı sermaye yatırımlarının çoğu Fransız orijinli olup, petrol çıkarma, elektrik, telekomünikasyon, tarımsal endüstri ve taşıma alanında yoğunlaşmıştır. Portfolyo yatırımları ise sınrlı miktarda olup, 1999-2003 döneminde ortalama çıktı 12.6 milyon $ olmuştur.

Fildişi Sahili 1970’lerin sonu ile 1980’li yılların başında ağır boç yükü sorunu ile uğraşmıştır. Borç stoku 1996 yılında en üst seviye olan 19.5 milyar $ seviyesini müteakiben düşüş eğilimine girmiştir. Toplam dış borç 2002 yılında 11.8 milyar $ olup, GSYİH’nın % 139.8’ine tekabül etmektedir. IMF’e olan borçlar dışında kamu garanti altındaki borç tutarı 2002 yılında 9.1 milyar $’dır. Özel sektörün borç stoku ise 1.3 milyar $’dır.

Fildişi Sahili son yıllarda iki dış borç ertelemesi anlaşması yapmıştır. Birinci anlaşma 1998 yılı Şubat ayında yapılmıştır. Bu anlaşma çerçevesinde London Club’a olan 2.5 milyar $ ticari borçlar bonoya dönüştürülmüştür. Ayrıca Paris Club ile yapılan anlaşma ile de bu gruba olan dış borç miktarı 3.9 milyar $’a indirilmiştir. İkinci anlaşma ise 2002 yılı Nisan ayında yapılmıştır. Bu anlaşma ile Paris Club ülkenin 2.3 milyar $ tutarındaki kamu borcunu yeniden yapılandırmış, 911 milyon $ tutarındaki borcunu silmiştir.

Döviz Rezervi ve Kur

Döviz rezervlerinde kakao fiyatlarındaki artışa bağlı olarak yükseliş görülmektedir. 2002 yılı sonunda 1.86 milyar $ olan rezervler, 2003 yıl sonunda 2.23 milyar $’a yükselmiştir. 2004 yılı Ekim ayında ise rezerv miktarı 2.52 milyar $’dır.

Ülkenin döviz rezervi diğer Afrika ülkelerine göre sınırlı miktardadır. UMEOA ülkeleri döviz rezervlerini Fransız Hazinesinde tutulan Bölgesel Merkez Bankası işlemler hesabında toplamaktadırlar. UMEOA ülkeleri yabancı aktiflerinin %65’ini bu hesapta tutmak zorundadır. Fransız Hazinesi CFA Frangının konvertibilitesini garanti etmektedir.

1980’li yıllarda CFA Frangının aşırı değerlenmesi Frank Bölgesindeki ülkeler için kronik bir sorun haline gelmiş, 1991 yılına kadar aşırı değerlenme %60 seviyesine ulaşmıştır. 1994 yılında %50 oranında devalüasyon yapılmış ve kur Fransız Frangı’na 100CFA Frangı=1Fransız Frangı şeklinde bağlanmıştır. 1999 yılında CFA Frangı’nın değeri Euro karşısında 1 EURO= 655.957 CFAFr olarak belirlenmiştir. CFA Frangı 1999-2001 arasında EURO’nun dolar karşısındaki değer kaybına bağlı olarak dolar karşısında %20 değer kaybetmiştir. Ortalama değeri 1$=733 CFA Fr olmuştur. Ancak, 2002’nin ikinci yarısından sonra dolar karşısında EURO ile birlikte değer kazanmıştır. Frangın değer kazanması ülkenin dış pazarlardaki rekabet gücünü olumsuz etkilemektedir. 2004 yıl sonunda kur 481.6 CFA Fr=1 $ şeklindedir.

Aşırı değerlenmeye rağmen CFA Frangı’nın sabitlenme uygulamasına devam edileceği tahmin edilmektedir.